Een cliënt van 69 kwam bij ons met een knie waar ze al meer dan twee jaar last van had. Twee jaar eerder was ze via de huisarts bij een goede orthopeed geweest. Er waren foto's gemaakt, de diagnose was artrose in een vroeg stadium, en het advies luidde om de pijn in de gaten te houden en naar de fysiotherapeut te gaan. Opereren kon altijd nog.

Dat is een redelijk advies. Niemand wil in een vroeg stadium meteen een nieuwe knie, en je wilt eerst zien hoe het zich ontwikkelt. Ze ging door met haar leven.

Pijn is een slechte graadmeter

Ze bleef gewoon actief, kleinkinderen en al. De pijn nam haar leven niet over, maar hij was er wel, en hij wisselde per week. Ze klaagde weinig. Dat geldt voor veel mensen van haar generatie, en het maakt pijn een onbetrouwbare maat voor hoe het werkelijk gaat.

Ondertussen veranderde er iets wat niemand bijhield. Ze ging anders staan om de pijn te ontwijken. Wie compenseert, krijgt na verloop van tijd nieuwe klachten. Bij haar kwamen die in de heup. Op de foto's is daar nog weinig schade te zien, maar ze voelt het wel.

Terug naar de huisarts ging ze niet. Ze zag op tegen een operatie, en dat is de eigenlijke reden. Meer informatie betekent een beslissing, en die stel je liever uit. Zo werken mensen.

De zorg wacht tot jij aan de bel trekt

Daar zit het probleem. De zorg in Nederland is goed, maar ze wacht tot jij komt. Bij artrose kijkt iedereen naar de knie, terwijl een knie die je minder laat bewegen ook je conditie, je gewicht en je stemming raakt. Zorg die vooruitkijkt, stelt na twee jaar zelf voor om nog eens te kijken.

Dat werkt alleen als iemand je kent en weet waar je tegen opziet. Dan kan die doorvragen zonder te duwen. Veel mensen kennen hun huisarts nauwelijks. Zij kent de hare al jaren, en zelfs dat was niet genoeg.

En precies daar zit het risico. De zorg wacht tot jij aan de bel trekt.

Een second opinion, op ons initiatief

Wij hebben niet gewacht tot zij zelf zou gaan, en een second opinion georganiseerd. We wilden weten hoe ver de artrose was, en daarvoor waren nieuwe foto's nodig. Die krijg je als je een second opinion aanvraagt. We vroegen de huisarts om een verwijzing naar een specifieke kliniek en orthopeed. De verwijzing ging eerst naar een andere. Na aandringen kwam ze alsnog terecht bij de orthopeed die we hadden gevraagd.

De tweede orthopeed zag dat de artrose was toegenomen. Hij zei ook iets wat nergens in het dossier stond. De slijtage zat aan de buitenkant van de knie. Bij de meeste mensen zit die aan de binnenkant, en dat geeft een ander verloop en andere klachten.

Dat verklaarde veel. In haar leeftijdsgroep kent iedereen wel iemand met knieklachten. Ze had zich twee jaar lang vergeleken met die verhalen en daar ongemerkt haar beeld op gebouwd, van hoe erg het nog zou worden en wanneer opereren nodig is. Die verhalen gingen over een andere knie.

Je kunt wachten, maar dat is de vraag niet

De orthopeed was open over de opties en drong nergens op aan. Ja, ze kon langer wachten. De vraag was wat wachten betekent voor de operatie die ze later krijgt. Welke prothese het wordt, hangt af van de stand van het been en hoe ver de artrose is. Nu kan het met een eenvoudiger type, met betere vooruitzichten en een goede kans om het been weer rechter te krijgen. Staat het been over een paar jaar schever en is de artrose verder, dan wordt het een ander type, met andere uitkomsten. Hij sprak van een venster van één tot twee jaar. Meer fysiotherapie zou in haar situatie weinig toevoegen.

Wachten gaat ook niet alleen over pijn. Een knie die instabiel wordt, vergroot de kans om te vallen. Uit een overzicht van 17 studies blijkt dat mensen met klachten van knieartrose ongeveer anderhalf keer zo vaak herhaaldelijk vallen.

Een nieuwe knie gaat lang mee. Van de knieprotheses zit ongeveer 82 procent er na 25 jaar nog, dus de kans dat ze ooit een tweede nodig heeft is klein. Wie sterk is, herstelt bovendien beter dan wie jaren heeft gecompenseerd. Een garantie is opereren niet. Ongeveer één op de acht mensen heeft een jaar na een knieprothese nog pijn.

Op de revalidatie zit niemand te wachten. Volledig herstel kan tot twee jaar duren, al lopen de meeste mensen na een maand of drie weer zonder krukken. Ze heeft besloten de operatie niet lang uit te stellen, waarschijnlijk begin volgend jaar, in een periode die haar uitkomt. Ze is op tijd. Veel eerder had ze waarschijnlijk niet besloten, hooguit een half jaar. Het verschil is dat iemand op haar lette.

Vier dingen die dit verhaal leert

1. Preventie is proactiviteit. Niemand komt het je brengen. De zorg reageert op wat jij meldt, en wie niets meldt, wordt niet gezien.
2. Je moet handelen voordat de schade te groot is. Niemand krijgt uit het niets artrose, diabetes of een verhoogd valrisico. Het bouwt zich op, en wie laat om hulp vraagt, heeft minder te kiezen.
3. Als je eerder gericht kijkt, heb je meestal betere behandelopties. Een eenvoudiger operatie, een beter herstel, een rechter been. Dat venster gaat dicht zonder dat je het merkt.
4. Kwaliteit van leven wordt vroeg bepaald. Preventie laat zich slecht meten, en juist daarom stuurt het systeem er niet op. Hoe je over tien jaar beweegt, hangt af van wat je nu laat lopen.

Ons advies

Heb je een diagnose, of speelt er iets waar je over twijfelt? Neem geen genoegen met de mening van één specialist. Gezondheid is zelden zwart-wit. Wat goed is, hangt af van jouw situatie en jouw voorkeuren. Je hebt recht op een second opinion, en het loont om die te halen.

Kijk ook waar je naartoe gaat. Het basisniveau van de zorg in Nederland is hoog, maar tussen klinieken en specialisten zitten echte verschillen, ook in de vraag of ze jou zien of een nummer.

Wil je daar hulp bij, dan kun je bij ons beginnen met een situatiescan. We zetten je situatie op een rij, zodat je weet welke opties je hebt en wie de volgende stap met je zet.