Ondanks decennia aan vooruitgang in preventie en behandeling blijven hart- en vaatziekten wereldwijd de belangrijkste doodsoorzaak. Dat roept geen twijfel op over het belang van bestaande risicofactoren, maar wel over de vraag of we risico altijd voldoende nauwkeurig weten te duiden op individueel niveau. De afgelopen jaren laten zien dat juist daar een nieuwe fase is aangebroken.

Waarom betere risicoschatting noodzakelijk is

Traditionele cardiovasculaire risicomodellen zijn ontwikkeld om populaties te beschermen. Ze combineren bekende factoren zoals leeftijd, bloeddruk, cholesterol en rookstatus tot een geschatte kans op ziekte binnen tien jaar. Dat heeft onmiskenbaar bijgedragen aan betere preventie.

Tegelijkertijd tonen grote registraties al langer aan dat een aanzienlijk deel van de mensen die een myocardinfarct doormaken, vooraf niet in de hoogste risicocategorie viel. Andersom werden ook mensen langdurig als hoog risico beschouwd zonder dat zich klinische events voordeden. Deze observaties onderstrepen geen tekortkoming, maar de begrijpelijke beperkingen van modellen die gebaseerd zijn op oudere, kleinere en minder diverse datasets.

Wat nieuwe modellen anders doen

In recente jaren zijn nieuwe risicoschattingen ontwikkeld die gebruikmaken van aanzienlijk grotere en modernere populaties. Een belangrijk voorbeeld hiervan zijn de PREVENT-equations, gebaseerd op gegevens van meer dan zes miljoen volwassenen uit hedendaagse, diverse cohorten.

In validatiestudies laten deze modellen zien dat zij:

• cardiovasculair risico nauwkeuriger in kaart brengen ten opzichte van waargenomen events;

• een lagere overschatting vertonen in specifieke groepen mensen;

• beter onderscheid maken tussen korte- en langetermijnrisico.

In meerdere analyses werd bijna 40–45% van de deelnemers anders geclassificeerd dan met oudere modellen, zonder verlies aan voorspellende waarde. Met name bij vrouwen, jongere volwassenen en niet-rokers bleek de risicoschatting dichter aan te sluiten bij de werkelijke incidentie van cardiovasculaire gebeurtenissen.

Belangrijk is dat deze modellen geen nieuwe risicofactoren introduceren, maar bestaande variabelen in een bredere en meer samenhangende context plaatsen.

Van losse getallen naar risicotraject

Wat deze ontwikkeling vooral zichtbaar maakt, is dat cardiovasculair risico geen momentopname is. Het is het resultaat van een langdurig biologisch proces, waarbij timing en opgebouwde belasting een grote rol spelen.

Nieuwe modellen maken het mogelijk om:

• niet alleen het 10-jaarsrisico, maar ook 30-jaarsrisico te evalueren;

• risico’s eerder in het leven te herkennen, wanneer interventies meer effect kunnen hebben;

• verschillen te zien tussen individuen met vergelijkbare labwaarden maar uiteenlopende klinische uitkomsten.

Hiermee verschuift risicoschatting van een binair beslismoment naar een dynamisch kader dat meegroeit met leeftijd, leefstijl en metabole context.

Steeds meer precisie met minder complexiteit

De waarde van verfijnde risicoschatting zit niet in het produceren van complexere getallen, maar in het ondersteunen van betere klinische beslissingen. Een nauwkeuriger inschatting helpt om:

• preventieve interventies beter te timen;

• over- en onderbehandeling te beperken;

• gesprekken over leefstijl en medicatie concreter te maken.

Dit versterkt bestaande preventiestrategieën in plaats van ze te vervangen. Klassieke factoren zoals bloeddruk, lipiden en cardiorespiratoire fitheid blijven de kern. Het verschil is dat hun gezamenlijke betekenis beter wordt begrepen.

De rol van interpretatie en begeleiding

Naarmate risicomodellen verfijnder worden, groeit het belang van correcte interpretatie en persoonlijke begeleiding. Een risicoscore is geen eindpunt, maar een checkpoint of hulpmiddel dat betekenis krijgt binnen klinische context, levensfase en individuele doelen.

De toekomst van preventieve geneeskunde ligt daarom niet alleen in betere modellen, maar in het vermogen om deze inzichten te vertalen naar samenhangende strategieën en praktische interventies. Dat vraagt om overzicht, medische expertise, persoonlijke begeleiding en continue updates van iemands strategie, naarmate nieuwe data beschikbaar komt.

De grootste winst zit dus steeds meer in juiste interpretatie en timing. Preventie wordt daardoor effectiever, omdat risico eerder en preciezer wordt begrepen.